Γράφει ο Κωσταντίνος Χατζηπαναγιώτης
Μέγαρο Γιακουμπιάν: ένα πολυώροφο κτίριο στην πόλη του Καΐρου, χτισμένο στα μέσα της δεκαετίας του ’30 κατά τα δυτικά πρότυπα της εποχής, του οποίου η ενοίκηση ακολουθεί τις πολιτικές/κοινωνικές τάσεις και μετατοπίσεις της Αιγύπτου σε εμβληματικές περιόδους της νεότερης ιστορίας της, κατά την περίοδο της βασιλείας (Φαρούκ), της στρατιωτικής επανάστασης του 1952 (Νάσερ), του οικονομικού ανοίγματος-Ιντίφα (Σαντάτ – 1970 κ.ε.), και της δεκαετίας 1990 (Μουμπάρακ). Η τελευταία αποτελεί και τον πραγματικό χρόνο του μυθιστορήματος ενώ οι προηγούμενες εισέρχονται στην αφηγηματική ροή εμβόλιμα και αναδρομικά είτε από τον ίδιο τον αφηγητή είτε από τους λογοτεχνικούς χαρακτήρες σε στιγμές διανοητικής/συναισθηματικής έντασης και βιωματικής αναπόλησης.
Οι ιστορικές λεπτομέρειες των περιόδων αυτών ελάχιστα απασχολούν τον συγγραφέα και εισδύουν στο έργο. Εκείνο που περισσότερο ενδιαφέρει είναι τα «διαχρονικά» στοιχεία που χαρακτηρίζουν την σύγχρονη αιγυπτιακή ιστορία και κοινωνία, η διαφθορά που χαρακτηρίζει τον κρατικό μηχανισμό, οι απολυταρχικές μορφές διακυβέρνησης, η διάβρωση του κοινωνικού ιστού, η φτώχια και η κοινωνική αδικία, η προσβολή των ανθρώπινων δικαιωμάτων που αποτελούν ανασχετικούς παράγοντες στη δημοκρατική εξέλιξη της χώρας και το υπόστρωμα μιας κλιμακούμενης πολιτι(σμι)κής αναδίπλωσης από την εκκοσμίκευση προς το θρησκευτικό εξτρεμισμό και την προσήλωση στις παραδόσεις του Ισλάμ.
Οι λογοτεχνικοί ένοικοι (χαρακτήρες) του Μεγάρου Γιακουμπιάν αποτελούν μια μικρογραφία της σύγχρονης αιγυπτιακής κοινωνίας. Ο συγγραφέας φιλοτεχνεί τα πορτραίτα των χαρακτήρων του (του Ζάκι αλ-Ντεσούκι, του Τάχα αλ-Σάζλι, της Μπουσάινα αλ-Σάγιεντ, του Χάτιμ Ρασίντ, του χατζή Μουχάμαντ Αζάμ, του Αμπντ Ράμπα, της Ντάουλατ, της Σουάντ Γκάμπερ και αρκετών ακόμα) που αν και όχι ιδιαίτερα σύνθετοι δεν παύουν να είναι καλοδουλεμένοι με βάση την τεχνική λεπτών επάλληλων χρωματικών επιστρώσεων, που ακολουθεί ένας ζωγράφος σε πίνακα ελαιογραφίας. Από τις παράλληλες και διασταυρούμενες ιστορίες τους συντίθεται η εικόνα της Αιγύπτου, το πλαίσιο που περιγράψαμε παραπάνω, μέσα στο οποίο οι ήρωες ενεργούν και πάσχουν συγχρόνως. Υπό την καταλυτική επίδραση του περιβάλλοντος αυτού και τον ιδιαίτερο ρόλο της θρησκείας στην αιγυπτιακή κουλτούρα, οι χαρακτήρες του έργου, στην προσπάθειά τους να καταλάβουν μια θέση σ’ ένα σκληρό παιχνίδι προσαρμογής και επικράτησης, μοιράζονται ανάμεσα σ’ αυτούς που υιοθετούν αναντίλεκτα τους κανόνες του για να επιβληθούν και σ’ εκείνους που τους υφίστανται απρόθυμα και μοιραία, υποκύπτουν, μεταλλάσσονται επίπονα, συντρίβονται και αποκτούν έτσι μια διάσταση περισσότερο τραγική. Οι τελευταίοι αναμετρώνται με την ιστορία, αναμοχλεύουν το παρελθόν τους, ξαναζούν τις νίκες και τις ήττες τους, αναβιώνουν τραυματικές εμπειρίες, πολεμούν να πιαστούν από κάπου και πασχίζουν να συνδεθούν με ένα αποκρουστικό παρόν και ένα δυσοίωνο μέλλον που ενισχύει τις τάσεις φυγής και μοιρολατρίας. Από μια άλλη οπτική η αγωνία τους εκφράζει την αγωνία της Αιγύπτου να βρει τη θέση της σ’ έναν σύγχρονο και μεταβαλλόμενο κόσμο.
Η γραφή απλή, στρωτή και ρέουσα. Ένα όμορφο έργο που, παρά την σκληρότητα των συνθηκών μέσα στις οποίες κινούνται οι χαρακτήρες, δεν εκβιάζει το συναίσθημα του αναγνώστη χάρη στην αποστασιοποιημένη ματιά του συγγραφέα (αφηγητή).
